محمد بن زكريا الرازي
39
كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )
نموده و گفته است حرارت نوباوگان از حيث كميت از حرارت جوانان بيشتر و حرارت جوانان از لحاظ كيفيت از نوباوگان زيادتر است . اين امر از اينجا معلوم مىشود كه اعمال طبيعى در نوباوگان از لحاظ هضم غذا و نشو و نما بهتر انجام مىگيرد . بدين جهت است كه خون نوباوگان و كودكان شبيه به عصاراتى « 1 » است كه هنوز در آنها پختگى منتهى به نضج كامل شروع نگرديده و در آنها جنبش غليانى پيدا نشده است . خون جوانان بمانند عصارات جوشيدهاى مىباشد كه از آن بخارات و فضولات زياد بيرون ريخته است ، شبيه شرابى است كه آماده شده و از غليان افتاده و نيروى آن استحكام يافته است . اما خون پيران مثل شرابى است كه قدرت آن از بين رفته و نزديك بسردى شده و سركه خواهد شد . اما آبله بهنگام غليان و عفونت خون بوجود مىآيد تا بخارهاى زائد از آن بيرون روند تا خون دوران كودكى كه شبيه بعصارههاى مرطوب است به خون دوران جوانى كه بمانند شراب پخته آماده است تبديل گردد . آبله بالذات شبيه به همان غليان و جوششهائى ( جوش با حباب ) است كه در عصارات درين هنگام پيدا مىشود و ازاينجهت است كه نوباوگان بخصوص پسران از آن در امان نمىباشند ، چه در وجود آنها انقلاب خون از اين حالت به حالت ديگر ضرورت دارد ، همچنانكه انقلاب عصاراتى كه در حال غليان و جوشش است به طرف حالت پس از غليان برميگردد . « 2 » و كم اتفاق مىافتد كه مزاج كودك يا نوباوهاى كمكم از حالتى به حالت ديگر منقلب گردد و در زمان طولانى اين عمل انجام شود ، بهطورىكه جوشش و غليان نمايان نگردد ، چه چنين مزاجى بايد سرد و خشك باشد ، و مزاج كودكان
--> ( 1 ) - شيره يا فشرده ( Jus ) ( 2 ) - مقصود آن است كه آبله در بچهها يك مرتبه و سريع ولى در غير آنها بتدريج پيدا مىشود .